“EKOLOGIYA VA YASHIL IQTISODIYOT” talabalar ilmiy fan klubining navbatdagi “BIOXILMA-XILLIK VA UNI MUHOFAZA QILISH” trening kursida klub rahbari: dotsent Z.S.Bobomuradov va klub a’zosi dotsent E.I.Xamdamova tomonidan  «Bioxilma-xillik va uni muhofaza qilish» trening kursida “Insoniyatning tabiatga ta’sir doirasining kengayib borishi” mavzusida davra suhbati tashkil etildi.

Insoniyatning tabiatga ta’sir doirasi kengayib borayotgani zamonaviy texnologiyalar, aholi o‘sishi va iqtisodiy faoliyatning ko‘payishi bilan bog‘liq. Bu ta’sir quyidagi yo‘nalishlarda namoyon bo‘lmoqda:

1. Yer va resurslardan foydalanish

• O‘rmonlarning kesilishi: Dehqonchilik, qurilish va yog‘och mahsulotlariga bo‘lgan talab sababli o‘rmon maydonlari qisqarmoqda. Bu iqlim o‘zgarishi va biologik xilma-xillikni kamaytiradi.
• Yerning o‘zlashtirilishi: Shaharlashuv, infratuzilma qurilishi va dehqonchilik uchun yer maydonlarining kengaytirilishi tabiiy landshaftlarni yo‘q qilmoqda.
• Minerallar va qazilma boyliklarning qazib olinishi: Neft, gaz, ko‘mir va boshqa resurslarning haddan tashqari ishlatilishi tuproq, suv va havoning ifloslanishiga olib kelmoqda.

2. Suv resurslariga ta’sir

• Irrigatsiya tizimlari: Suvdan samarali foydalanmaslik daryolar va ko‘llarning qurib qolishiga olib kelmoqda (masalan, Orol dengizi).
• Suv ifloslanishi: Sanoat chiqindilari, qishloq xo‘jaligi kimyoviylari va maishiy chiqindilar suv manbalarini zararlamoqda.

3. Atmosferaga ta’sir

• Havoning ifloslanishi: Zavodlar, transport vositalari va energetika tizimlaridan chiqadigan gazlar issiqxona effektini kuchaytirib, global isish va iqlim o‘zgarishiga sabab bo‘lmoqda.
• Ozon qatlamining yemirilishi: Kimyoviy moddalar (CFC) atmosferada ozon qatlamini buzadi, bu esa zararli ultrabinafsha nurlar kirishini kuchaytiradi.

4. Biologik xilma-xillikni kamaytirish

• Hayvonot va o‘simlik dunyosining yo‘qolishi: O‘rmonlarning kesilishi, qishloq xo‘jaligi yerlarining kengayishi va shaharlar qurilishi ko‘plab turlarning yashash joylarini yo‘q qilmoqda.
• Invaziv turlar: Inson tomonidan yangi hududlarga kiritilgan hayvon va o‘simlik turlari mahalliy ekotizimlarni buzmoqda.

5. Iqlim o‘zgarishi va tabiiy ofatlar

• Global isish: Issiqxona gazlarining ortishi o‘rtacha haroratni oshirib, muzliklarning erishi va dengiz sathining ko‘tarilishiga sabab bo‘lmoqda.
• Ekstremal ob-havo hodisalari: To‘fonlar, qurg‘oqchilik va sel kabi hodisalar insoniyat faoliyati ta’sirida tez-tez ro‘y bermoqda.

6. Kimyoviy va radioaktiv ifloslanish

• Zaharlovchi moddalar: Pesticidlar, o‘g‘itlar va sanoat chiqindilari tuproq va suvni zaharlaydi.
• Yadro chiqindilari: Radioaktiv materiallar uzoq muddatli ekologik xavf tug‘diradi.

7. Shaharlashuv va infratuzilma

• Yirik shaharlarning rivojlanishi tufayli tabiiy muhit sun’iy muhit bilan almashmoqda, bu esa ekologik muvozanatni buzadi.

Bu ta’sirlarning barchasi tabiat bilan inson o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘zgartirmoqda. Ularni kamaytirish uchun barqaror rivojlanish, ekologik texnologiyalar va resurslardan mas’uliyatli foydalanishni kuchaytirish zarur.