Cha­qiriqdan natijaga: O‘zbekiston qanday qilib Global Participation Fund granti yordamida ilmiy-tadqiqot sohasini tubdan o‘zgartirdi

2025-yil 16-sentabr. Muallif: Lombe Tembo

ORCID o‘zining Global Participation Fund (GPF) dasturi doirasida yana bir ajoyib muvaffaqiyat tarixini taqdim etishdan mamnun. Ushbu dastur Jahon banki tomonidan belgilangan past va o‘rta daromadli mamlakatlarda ORCID’dan foydalanishni kengaytirish va ORCID amaliyot hamjamiyatlarini shakllantirishga qaratilgan.

O‘zbekistonning Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti Samarqand filiali (TSIESF) GPF grantining 3-bosqichida g‘olib bo‘lib, qiyinchiliklarga qaramay, mamlakat ilm-fanini global maydonga olib chiqqan natijalarga erishdi. Ularning loyihasi nafaqat belgilangan maqsadlarni amalga oshirdi, balki kutgan natijalardan ham oshib ketib, rivojlanayotgan ilmiy ekotizimda qat’iyat, strategik hamkorlik va barqaror identifikatorlarning kuchini ko‘rsatdi.

O‘zbekiston akademik hamjamiyati uchun jasur qarash

2024-yil fevralida boshlangan ORCID Outreach va Jamiyatni rivojlantirish loyihasi O‘zbekiston oliy ta’lim tizimiga ORCID’ni joriy etishni maqsad qilgan edi. Loyiha tadqiqotchilarga ORCID iD olish va undan foydalanishni targ‘ib qilish orqali ilmiy faoliyatning ko‘rinuvchanligi va hamkorligini oshirishni ko‘zladi. $16 000 miqdoridagi grant evaziga jamoa dastlab 1 250 nafar tadqiqotchini jalb qilishni rejalashtirgan edi.

Moslashuvchanlik va innovatsion yondashuv

Grant mablag‘larining tartibga solishdagi qoidalar sabab kechikishi loyihani to‘xtatib qo‘yishi mumkin edi. Biroq loyiha rahbari — bosh tadqiqotchi Dr. Praveen Malla va prorektor Dr. Zafar Abdullayev tezda strategiyani o‘zgartirib, byudjetni qayta taqsimlash va hattoki shaxsiy mablag‘larini ham yo‘naltirish orqali loyihani davom ettirishdi.Ular virtual seminarlar o‘tkazish uchun noutbuklar xarid qilib, mamlakatning turli universitetlariga borish zaruratisiz, onlayn tarzda keng qamrovli auditoriyani qamrab olishga muvaffaq bo‘lishdi.Yana bir muhim texnik muammo ham hal qilindi. Tadqiqotchilar ORCID ro‘yxatdan o‘tish interfeysida TSIESF nomini topa olmaganida, jamoa universitetni Research Organization Registry (ROR) bazasiga kiritdi. Bu oddiy, ammo muhim qadam bo‘lib, hamkasblarning to‘g‘ri tashkilotga bog‘lanishini va ro‘yxatdan o‘tish jarayonining soddalashishini ta’minladi.“Moslashish va shaxsiy aloqalardan foydalanish juda muhim bo‘ldi. Ba’zan bitta telefon qo‘ng‘irog‘i byurokratiyani chetlab o‘tib, yaxshi tashkillashtirilgan seminar o‘tkazilishiga olib kelar edi”, — dedi Dr. Malla.

Kutilganidan ham yuqori natijalar:Qiyinchiliklarga qaramay, loyiha O‘zbekistonda ulkan ta’sir ko‘rsatib, mamlakat ilmiy-tadqiqot faoliyatini global darajaga olib chiqdi.“Bu loyiha nafaqat o‘z maqsadlariga erishdi, balki kelajakdagi tashabbuslar uchun namuna yaratdi. Bu esa og‘ir sharoitlarda ham katta o‘zgarishlar qilish mumkinligini isbotladi”, — dedi Dr. Malla.

Natijalar:

O‘zbekiston OTMlarining 75%ini qamrab oldi: Bunga 51% xorijiy universitetlar, 75% xususiy universitetlar va 77% davlat universitetlari kiradi. Bu orqali ORCID elchilari tarmog‘i shakllandi.9 000 dan ortiq tadqiqotchini jalb qildi: Bu dastlabki 1 250 nafar maqsaddan 8 baravar ko‘p bo‘lib, ilmiy hamjamiyatda ORCID kabi identifikatorlarga katta ehtiyoj mavjudligini ko‘rsatdi.ORCID iDlarni institutsional darajada joriy qildi: TSIESF konferensiya maqolalari topshirishda ORCID iD bo‘lishini majburiy qilib qo‘ydi. Bu amaliyotni boshqa universitetlar ham qabul qila boshlashdi.Hukumat e’tirofi: Loyihaning muvaffaqiyati O‘zbekiston hukumati e’tiborini tortdi va hozirda davlat universitetlari uchun konsorsium a’zoligi ko‘rib chiqilmoqda.Hududiy stereotiplarga qarshi chiqdi: Loyiha poytaxtdan emas, balki Samarqanddan amalga oshirilgani uning markazlashmagan holda ham muvaffaqiyatli bo‘lishini isbotladi.

Barqaror meros

Grant bo‘yicha ishlar yakunlansa-da, loyiha yo‘li davom etmoqda. Endi ORCID homiyligida ilmiy konferensiyalar va seminarlar tashkil etish rejalashtirilmoqda.Jamoa uzoq muddatli ta’sir uchun barqaror moliyalashtirish va hukumat qo‘llovi muhimligini ta’kidlamoqda. Ularning tajribasi ORCID Global Participation Fund dasturi qanday qilib yangi rivojlanayotgan ilmiy ekotizimlarda katta va uzoq muddatli o‘zgarishlarni amalga oshirishi mumkinligining yorqin namunasi bo‘lib xizmat qilmoqda.“Loyiha O‘zbekiston ilmiy manzarasini tubdan o‘zgartirdi, tadqiqotlarda shaffoflik va hamkorlik madaniyatini shakllantirdi”, — dedi Dr. Malla. “Bu tashabbus markazlashgan hududlardagina emas, balki chekka joylarda ham samarali amalga oshirilishi mumkinligini isbotladi. Safar endigina boshlandi va oldinda ulkan imkoniyatlar kutmoqda.”