Чақириқдан натижага: Ўзбекистон қандай қилиб Global Participation Fund гранти ёрдамида илмий-тадқиқот соҳасини тубдан ўзгартирди

2025-йил 16-сентябр. Муаллиф: Lombe Tembo

ORCID ўзининг Global Participation Fund (GPF) дастури доирасида яна бир ажойиб муваффақият тарихини тақдим этишдан мамнун. Ушбу дастур Жаҳон банки томонидан белгиланган паст ва ўрта даромадли мамлакатларда ORCID’дан фойдаланишни кенгайтириш ва ORCID амалиёт ҳамжамиятларини шакллантиришга қаратилган.

Ўзбекистоннинг Тошкент давлат иқтисодиёт университети Самарқанд филиали (TSIESF) GPF грантининг 3-босқичида ғолиб бўлиб, қийинчиликларга қарамай, мамлакат илм-фанини глобал майдонга олиб чиққан натижаларга эришди. Уларнинг лойиҳаси нафақат белгиланган мақсадларни амалга оширди, балки кутган натижалардан ҳам ошиб кетиб, ривожланаётган илмий экотизимда қатъият, стратегик ҳамкорлик ва барқарор идентификаторларнинг кучини кўрсатди.

Ўзбекистон академик ҳамжамияти учун жасур қараш

2024-йил февралда бошланган ORCID Outreach ва Жамиятни ривожлантириш лойиҳаси Ўзбекистон олий таълим тизимига ORCID’ни жорий этишни мақсад қилган эди. Лойиҳа тадқиқотчиларга ORCID iD олиш ва ундан фойдаланишни тарғиб қилиш орқали илмий фаолиятнинг кўринишчанлиги ва ҳамкорлигини оширишни кўзлади. $16 000 миқдоридаги грант эвазига жамоа дастлаб 1 250 нафар тадқиқотчини жалб қилишни режалаштирган эди.

Мослашувчанлик ва инновацион ёндашув

Грант маблағларининг тартибга солишдаги қоидалар сабаб кечикиши лойиҳани тўхтатиб қўйиши мумкин эди. Бироқ лойиҳа раҳбари — бош тадқиқотчи Dr. Praveen Malla ва проректор Dr. Zafar Abdullayev тезда стратегияни ўзгартириб, бюджетни қайта тақсимлаш ва ҳаттоки шахсий маблағларини ҳам йўналтириш орқали лойиҳани давом эттиришди.

Улар виртуал семинарлар ўтказиш учун ноутбуклар харид қилиб, мамлакатнинг турли университетларига бориш заруратисиз, онлайн тарзда кенг қамровли аудиторияни қамраб олишга муваффақ бўлишди.

Яна бир муҳим техник муаммо ҳам ҳал қилинди. Тадқиқотчилар ORCID рўйхатдан ўтиш интерфейсида TSIESF номини топа олмаганида, жамоа университетни Research Organization Registry (ROR) базасига киритди. Бу оддий, аммо муҳим қадам бўлиб, ҳамкасбларнинг тўғри ташкилотга боғланишини ва рўйхатдан ўтиш жараёнининг соддалашишини таъминлади.

“Мослашиш ва шахсий алоқалардан фойдаланиш жуда муҳим бўлди. Баъзан битта телефон қўнғироғи бюрократияни четлаб ўтиб, яхши ташкиллаштирилган семинар ўтказилишига олиб келар эди”, — деди Dr. Malla.

Кутилганидан ҳам юқори натижалар

Қийинчиликларга қарамай, лойиҳа Ўзбекистонда улкан таъсир кўрсатиб, мамлакат илмий-тадқиқот фаолиятини глобал даражага олиб чиқди.

“Бу лойиҳа нафақат ўз мақсадларига эришди, балки келажакдаги ташаббуслар учун намуна яратди. Бу эса оғир шароитларда ҳам катта ўзгаришлар қилиш мумкинлигини исботлади”, — деди Dr. Malla.

Натижалар:

Ўзбекистон ОТМларининг 75%ини қамраб олди​,9 000 дан ортиқ тадқиқотчини жалб қилди,ORCID iDларни институционал даражада жорий қилди,Ҳукумат эътирофи ва консорциум имкониятлари яратилди,Самарқанддан бошланиб, марказлашмаган ташаббус сифатида муваффақиятга эришди

Барқарор мерос

Грант бўйича ишлар якунланса-да, лойиҳа йўли давом этмоқда. Энди ORCID ҳомийлигида илмий конференциялар ва семинарлар ташкил этиш режалаштирилмоқда.Жамоа узоқ муддатли таъсир учун барқарор молиялаштириш ва ҳукумат қўллови муҳимлигини таъкидламоқда. Уларнинг тажрибаси ORCID Global Participation Fund дастури қандай қилиб янги ривожланаётган илмий экотизимларда катта ва узоқ муддатли ўзгаришларни амалга ошириши мумкинлигининг ёрқин намунаси бўлиб хизмат қилмоқда.“Лойиҳа Ўзбекистон илмий манзарасини тубдан ўзгартирди, тадқиқотларда шаффофлик ва ҳамкорлик маданиятини шакллантирди”, — деди Dr. Malla. “Бу ташаббус марказлашган ҳудудлардагина эмас, балки чекка жойларда ҳам самарали амалга оширилиши мумкинлигини исботлади. Сафар эндигина бошланди ва олдинда улкан имкониятлар кутмоқда.”